ΗΟΜΕ  
   
   
 

Καπνικαρέα, είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου και ανήκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών...

     
 
Κτίσθηκε τον 11ο αιώνα προς τιμή της Θεοτόκου και σε ανάμνηση της Εισόδου της στο Ναό του Κυρίου.
Αργότερα στη βόρεια πλευρά του Ναού προστέθηκε παρεκκλήσι με τρούλο, το οποίο τώρα τιμά τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας. Καπνικαρέα ή Εκκλησία της Παναγίας Καπνικαρέας ονομάζεται μικρή, βυζαντινή εκκλησία που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα και η οποία βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας, στην οδό Ερμού, τον εμπορικότερο δρόμο του ιστορικού κέντρου της πόλης. Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου και ανήκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, έτσι λοιπόν ονομάζεται «Ιερός Πανεπιστημιακός Ναός». Είναι Βυζαντινός Ναός, το αρχικό κτίσμα του οποίου είναι ο σταυροειδής Ναός μετά τρούλου, ο οποίος στηρίζεται σε τέσσερις κίονες με ρωμαϊκά κιονόκρανα. Κτίσθηκε τον 11ο αιώνα προς τιμή της Θεοτόκου και σε ανάμνηση της Εισόδου της στο Ναό του Κυρίου. Αργότερα στη βόρεια πλευρά του Ναού προστέθηκε παρεκκλήσι με τρούλο, το οποίο τώρα τιμά τη μνήμη της Αγίας Βαρβάρας. Ακόμη βραδύτερα στα δυτικά προστέθηκε εξωνάρθηκας με πολλές αμφικλινείς στέγες και τέσσερα μεγάλα ανοίγματα, τα οποία χωρίζονταν με κίονες. Ο εξωνάρθηκας, απλωμένος σε όλο το μήκος της δυτικής πλευράς του ναού, προστέθηκε στο τρίτο τέταρτο του 11ου αιώνα.

Στα βόρεια του ναού έχει προσαρτηθεί παρεκκλήσιο, αφιερωμένο στην Αγία Βαρβάρα και χρονολογείται στην όψιμη τουρκοκρατία. Η ονομασία μπορεί να προέρχεται από τον καπνικό φόρο, έτσι ίσως να σχετίζεται με τον κτήτορα, δηλαδή τον εισπράκτορα του φόρου αυτού, τον καπνικάριο. Ενδέχεται όμως να σχετίζεται και με το πολύτιμο ύφασμα καμουχά. Οι τοιχογραφίες του ναού που έχουν σωθεί, ανήκουν στη νεώτερη εποχή και έχουν ιστορηθεί από τον Φώτη Κόντογλου και τους μαθητές του, σχολή που κυρίως αντλεί από τη βυζαντινή παράδοση. Στη δυτική πλευρά είναι εντοιχισμένα γλυπτά και επιγραφές, η δε εικόνα της Πλατυτέρας στο Ιερό του Ναού είναι έργο του Φώτη Κόντογλου. Εξωτερικώς έχει την επιμελή πλινθοπερίκλειστη τοιχοδομία των Αθηναϊκών Ναών, καθώς και τις οδοντωτές ταινίες. Το ψηφιδωτό, το οποίο βρίσκεται πάνω από την είσοδο του Ναού, είναι νεώτερη κατασκευή. Μια εκδοχή είναι ότι έχει οικοδομηθεί στα ερείπια αρχαίου ναού, αφιερωμένου σε μία γυναικεία θεότητα, πιθανότατα στην Αθηνά ή τη Δήμητρα. Ιδρύθηκε στην αρχή του 11ου αιώνα (περίπου 1050 μ.Χ.) και μάλλον ονομάστηκε έτσι από το δωρητή της.
Επίσης στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ονομαζόταν εκκλησία της Βασιλοπούλας και του Πρέντζα. Το 1834 ο Ναός κινδύνευσε να ρυμοτομηθεί, αλλά σώθηκε με την επέμβαση του πατέρα του βασιλέα Όθωνα, Λουδοβίκου της Βαυαρίας.